آنچه را كه در باب مؤلّف كتاب و تاريخ او گفتنى باشد نگارنده بتفصيل در مقدّمهء جلد دوّم كه عنقريب منتشر خواهد شد آورد و حواشى و تعليقات مربوط بهر دو جلد را نيز كه بدون آنها بسيارى از قسمتهاى كتاب نامفهوم خواهد ماند در آخر مجلّد دوّم بچاپ خواهد رساند . در مقدّمهء اين جلد فقط بشناساندن نسخه - هائى از اين كتاب كه ما آنها را اساس طبع قرار داده‌ايم و ذكر مجملى از مقدار موجود از كتاب تاريخ طبرستان و مقدار مفقود از آن اكتفا مينمائيم و تفصيل كليّهء اين قبيل مطالب را براى مقدّمهء جلد دوّم ميگذاريم . 1 - نسخه‌هاى معمولى از كتاب تاريخ طبرستان تأليف محمّد بن حسن بن اسفنديار نسخه‌هاى متعدّد چه در ايران چه در كتابخانه‌هاى عمومى فرنگستان موجود است امّا بدبختانه كليّهء اين نسخه‌ها تا آنجا كه نگارنده توانسته است بداند ناقص و مغشوش‌اند و تاريخ كتابت هيچيك از آنها غير از نسخهء الف كه اصحّ و اكمل نسخه‌هاى معلوم تاريخ طبرستان است مقدّم بر 1000 هجرى نيست . گذشته از نسخه‌هاى الف و ب كه تفصيل حال آنها در ذيل بيايد كليّهء نسخه - هاى ديگر تاريخ طبرستان كه يا در زير دست نگارنده بوده و يا آنها را اجمالا مطالعه كرده و يا مشخّصات آنها را در فهرستها خوانده است به آن ميماند كه همه از يك اصل متفرّع گشته و جمعا از روى يك نسخهء مغلوط ناقص استنساخ شده باشند . مشخّصات اين سلسله از نسخه‌ها بدون آنكه داخل در شرح جزئيّات شويم چنين است : 1 - سقطات آنها چنان كه در پاورقيهاى اين جلد و جلد بعد همه جا اشاره كرده‌ايم بسيار زياد است ، در جلد اوّل يعنى جلد حاضر اكثر اشعار و عبارات عربى حذف شده و از عبارات فارسى متن نيز غالبا سطرها افتاده است ، در جلد دوّم ( شامل قسم دوّم و سوّم كتاب ) قسمتهاى ساقط بسيار زياد است و گاهى مقدار آنها به چندين صفحهء بزرگ ميرسد . قسم دوّم از تمام نسخه‌ها حتّى از الف نيز افتاده و ديگران به تفصيلى كه خواهيم گفت با جمع متفرّقاتى از اين طرف و آن طرف قسم دوّمى براى اين كتاب ساخته‌اند